Hedikhuizen - Hekese

Een dorp met verhalen, gevormd door water, landschap en geschiedenis."



Hedikhuizen
Een dorp met verhalen, gevormd door water, landschap en geschiedenis.

Hedikhuizen is een klein, landelijk dorp aan de Maas, vlak bij vestingstad Heusden. Met iets meer dan 200 inwoners heeft het zijn eigen karakter en geschiedenis behouden.

Ons Erfgoed ligt aan de rand van het dorp, waar rust, ruimte, natuur en historie samenkomen.

Het dorp ligt in het Brabantse Land van Heusden, op korte afstand van Gelderland. Ook de Loonse en Drunense Duinen en 's-Hertogenbosch zijn goed bereikbaar.


Hékèse – een dorp met een lange geschiedenis
Hedikhuizen wordt in historische bronnen al in 997 genoemd als Hittinchusen. In de volksmond heet het dorp Hékèse.

Het behoort tot de kleinste kernen van de gemeente Heusden. De oudste bebouwing ontstond langs de Hoge Maasdijk, waar bewoners eeuwenlang leefden met de dreiging en de kracht van het Maaswater.

Land van Heusden
Hedikhuizen maakte vroeger deel uit van het Land van Heusden. In 1357 kwam dit gebied onder het gezag van het graafschap Holland. Rond 1800 werd het bij Noord-Brabant gevoegd.

Tegenwoordig maakt Hedikhuizen deel uit van de gemeente Heusden.

Ons Erfgoed ligt aan de rand van het dorp. Geluid en zicht van drukte en verkeer maken er plaats voor een prachtige gemoedelijke landelijke omgeving met uitzicht, geluiden en geuren van het platteland en de natuur. De tijd lijkt er enigszins stil te hebben gestaan. Er zijn in het dorp zelf geen voorzieningen maar die liggen op fietsafstand en korte afstand met de auto.


*Illustratie: vergezicht Hittinchusen of Hedikhuizen, 
datering naar schatting rond 1100

Leven met de Maas
De geschiedenis van Hedikhuizen is nauw verbonden met de Maas. Eeuwenlang bepaalde de rivier het landschap en het leven van de bewoners. Overstromingen maakten sterke dijken en waterwerken noodzakelijk.

De Hoge Maasdijk, de oude Maasbocht en de omliggende uiterwaarden herinneren nog altijd aan die geschiedenis. Bijzonder is dat de Hoge Maasdijk sinds 1475 geen Maasdijk meer is. In dat jaar werd een bocht van de Maas afgesneden. Deze oude rivierloop staat bekend als de Hedikhuizense Maas. De huidige Maas stroomt noordelijker langs het dorp.

De Gelderse Waarden, die achter de dijk liggen, werden pas in 1958 bij Noord-Brabant gevoegd.

Vanaf Ons Erfgoed wandel je zo de dijk op. Een mooie manier om het landschap te ervaren en de sporen van de geschiedenis te ontdekken.



De coupure
De geschiedenis van Hedikhuizen is nauw verbonden met de strijd tegen het water. Om het achterliggende land en de vesting Heusden te beschermen, werden dijken, sluizen en waterwerken aangelegd.

In de Hoge Maasdijk aan de Bokhovenseweg bevindt zich een coupure: een opening in de dijk die bij hoogwater kan worden afgesloten.

De coupure maakt deel uit van het historische watersysteem dat het mogelijk maakte om water gecontroleerd toe te laten en gebieden onder water te zetten ter verdediging van Heusden.

Op de coupure staat het monument Weerbaar en Weerbarstig, gemaakt door Bert Poulisse. Het werd in 1997 geplaatst ter gelegenheid van het duizendjarig bestaan van Hedikhuizen.

De coupure wordt beheerd door waterschap Aa en Maas.

Fort Hedikhuizen – onderdeel van de Zuidelijke Waterlinie
Vlak bij het dorp ligt Fort Hedikhuizen, een bijzonder overblijfsel van de Zuidelijke Waterlinie. Het fort werd tussen 1860 en 1863 gebouwd ter bescherming van de inundatiesluis in de Hoge Maasdijk.

Met deze sluis kon water uit de Maas gecontroleerd worden ingelaten om het omliggende land onder water te zetten. Zo kon de vesting Heusden worden beschermd tegen vijandelijke aanvallen.

Het fort en de sluis zijn beide rijksmonumenten. In 1952 verloren zij hun militaire functie. Het fort is grotendeels in oorspronkelijke staat bewaard gebleven en het geheel is later gerestaureerd.

De geschiedenis van het fort laat zien hoe landschap, waterbeheer en militaire verdediging eeuwenlang met elkaar verbonden waren.



Voorloper van Fort Hedikhuizen (Rijksmonument)
De militaire geschiedenis van deze plek gaat verder terug dan het huidige fort.

In 1794 werd bij de Twee Wielen een opening in de Hoge Maasdijk gemaakt om het gebied rondom Heusden onder water te kunnen zetten. Deze waterinlaat werd aanvankelijk beschermd met geschut.

Toen de bestaande houten constructies en waterwerken niet langer voldeden, werd tussen 1860 en 1863 een gemetselde inundatiesluis gebouwd. Ter bescherming daarvan verrees Fort Hedikhuizen.

De sluis is een bijzonder voorbeeld van historische waterbouwkunde. Het bouwwerk heeft een dubbele functie: het kan zowel water afvoeren als gecontroleerd water binnenlaten.

In 2002 werd de inundatiesluis grondig gerestaureerd. Tegenwoordig heeft zij, naast haar cultuurhistorische betekenis, ook een functie binnen de lokale ecologische verbindingszone.

Van verdedigingswerk naar natuurverbinding
Bijzonder is dat de omgeving van de inundatiesluis tegenwoordig ook een rol speelt in de natuur.

De sluis maakt deel uit van een ecologische verbindingszone. Dit zijn gebieden die natuurgebieden met elkaar verbinden, zodat planten en dieren zich kunnen verplaatsen en nieuwe leefgebieden kunnen bereiken.

De Luisbroekse Wetering en delen van de Hedikhuizense Maas vormen belangrijke schakels tussen natuurgebieden zoals de Sompen en Zooislagen, de Haarsteegse Wiel en het Maasgebied.

Zo heeft een plek die ooit diende voor militaire verdediging tegenwoordig ook betekenis voor het behoud en de ontwikkeling van natuur.

Kerken in Hedikhuizen -H.Lambertuskerk
Hedikhuizen kende al in 1285 een kerk, waarover de Abdij van Berne zeggenschap zou hebben gehad.

De laatste katholieke kerk van het dorp was de H. Lambertuskerk. Deze werd in 1963 gebouwd naar ontwerp van architect Huub Baayens, in de traditie van de Bossche School.

In november 2011 vond de laatste eucharistieviering plaats. De kerk heeft inmiddels een nieuwe bestemming gekregen als woning.

Ook dit gebouw vertelt iets over de veranderende geschiedenis en het religieuze leven van Hedikhuizen.

Kerken in Hedikhuizen – Voormalig Hervormde Kerk (Rijksmonument)
Aan de Hoge Maasdijk 9 staat de voormalige Hervormde kerk van Hedikhuizen. Het laatgotische kerkje werd oorspronkelijk in de vijftiende eeuw gebouwd als katholieke kerk en kwam in 1598 in gebruik bij de Hervormden.

De Romaanse toren werd in 1939 gerestaureerd, maar in 1944 door de Duitsers verwoest. Alleen de tufstenen benedenruimte met het kruisgewelf bleef behouden.

Het eenbeukige kerkje heeft inmiddels een nieuwe bestemming als woonhuis en atelier. In de atelierruimte bevindt zich nog een grafsteen uit 1813. Boven de ingang aan de zuidzijde is de jaartalsteen uit 1779 bewaard gebleven.

Een bijzonder gebouw waarin verschillende perioden uit de geschiedenis van Hedikhuizen samenkomen.

Heilig Hart Monument
Op de kruising van de Kerkstraat, Lambertusstraat, Bokhovenseweg en Oude Schoolstraat staat een beeld van Jezus in de tuin van de boerderij op Oude Schoolstraat 2.

Het beeld behoort tot de beeldcollectie van de Abdij van Berne en vormt een herkenbaar onderdeel van het dorpsbeeld.

De Oude Schoolstraat – herinneringen aan het dorpsleven
Ons Erfgoed ligt aan de Oude Schoolstraat. Deze straat stond vroeger bekend als het Hel-end.

De huidige straatnaam verwijst naar de school die hier ooit stond en waar kinderen uit Hedikhuizen en de omgeving onderwijs kregen.

Bij het kruispunt van de Kerkstraat en de Oude Schoolstraat staat nog een restant van de voormalige R.K. Bijzondere School. Deze werd in 1930 plechtig ingezegend, maar in 1938 alweer gesloten vanwege een tekort aan leerlingen.

Het voormalige schoolgebouw verloor zijn dak en kreeg een nieuwe bestemming als schuur bij de hoekwoning. De oude schoolklok herinnert nog altijd aan de plek waar generaties kinderen uit Hedikhuizen naar school gingen.

Zo draagt ook een gewone straatnaam een stukje dorpsgeschiedenis met zich mee.

Hedikhuizen, een plek met een verleden en een verhaal dat doorgaat
Wie door Hedikhuizen wandelt, ziet meer dan een rustig Brabants dorp. Achter de dijken, gebouwen, straten en het landschap gaan eeuwen aan verhalen schuil.

Verhalen over leven met het water, over bescherming en verandering, over geloof, gemeenschap en het dagelijks leven.

Veel van dat verleden is nog altijd zichtbaar. Je hoeft alleen maar even stil te staan en om je heen te kijken.

Want ook een dorp heeft zijn erfgoed.


Ons Erfgoed werkt(e) voor en/of samen met